गरुड पुराणमा पृथ्वी–सूर्य दूरी र ध्यानजन्य ‘अतिचेतना’
गरुड पुराणभित्र, दोस्रो खण्ड— जसलाई प्रेत कल्प वा प्रेत खण्ड भनिन्छ— मृत्यु–संस्कार र परलोकलाई समर्पित छ। अनुवादअनुसार फरक पर्न सक्छ, तर सामान्यतया अध्याय ३३, श्लोक ३ मा कुनै दूरीको नाप उल्लेख हुन्छ। त्यहाँ भगवान् विष्णु गरुडलाई भन्छन्— ‘मानव लोक र यमलोकबीचको मार्ग नापअनुसार छयासी हजार योजन लामो छ।’ गरुड पुराण सारोद्धार— मूल ग्रन्थको संक्षिप्त रूप— मा यही कुरा अध्याय २, ‘यमको मार्गको वर्णन’ मा यसरी आउँछ— ‘वैतरणीबाहेक यमको मार्ग छयासी हजार योजन लामो छ।’ यही संस्करणले आत्माले यमलोक पुग्न दिनको ठ्याक्कै २४७ योजन यात्रा गर्ने पनि उल्लेख गर्छ। ८६,००० लाई २४७ ले भाग गर्दा ३४८ दिन आउँछ— यसैकारण गरुड पुराणले सुरुमा झन्डै वर्षभरि नै किरिया–प्रथा गर्न सिफारिस गरेको थियो, दैनिक पाठसहित— उद्देश्य थियो, मृतकको आत्मा यमलोक नपुगुन्जेल ती ३४८ दिन पर्खने। पछि क्षेत्रीय विद्वान्हरूले यसलाई १३ हप्ता र अन्ततः १३ दिनमा घटाए, किनभने मानिसको जीवन व्यस्त हुँदै गयो र वर्षभरिको किरिया–प्रथा व्यावहारिक रहेन।
Garud Puran, distance from earth to sun, and meditation
It is very easy to make absurd claims — yet look at how much work it took just to get to the bottom of these few. Don’t feel bad about that asymmetry; I happen to be a weird guy who enjoys the mental exercise. Picking apart claims I’m skeptical of is, for me, a way of thinking better. It is also why this blog is called Sandehakari — doubt first, then find out. I approached these claims by giving the people making them the benefit of the doubt rather than dismissing them outright. Then I examined the claims on their own terms, looked up the sources they pointed to (here, the Sanatan/Hindu scriptures), and checked whether their logic held and whether they contradicted their own stated knowledge.
भिसा भाग २
यदि तपाईं $5,000 भन्दा कम GDP per capita भएको मुलुकका हुनुहुन्छ भने, कम्तीमा ५० मुलुकमा भिसारहित यात्रा गर्न पाउने सम्भावना झन्डै दुई-तिहाइ (६७%) रहेछ — मैले सोचेजति खराब होइन। तर मापदण्डलाई Henley को मध्यमान अङ्क ८२ (कम्तीमा ८२ गन्तव्यमा भिसारहित पहुँच) सम्म बढाउँदा यो सम्भावना घटेर झन्डै ८% मा झर्छ (चित्र १)। र यदि तपाईंको मुलुक न्यून आय भएको हो — GDP per capita $1,146 भन्दा कम — भने ८२ सम्म पुग्ने सम्भावना व्यावहारिक रूपमा शून्य: तथ्याङ्कमा एउटै पनि न्यून-आय मुलुकले मध्यमान नाघ्दैन। त्यसैले यदि तपाईं ट्राभल भ्लगर बन्ने सपना देख्नुहुन्छ र मलावी (राहदानी: ~७० गन्तव्य) वा नेपाल (~३५) मा बस्नुहुन्छ भने, गणित निर्मम छ — वास्तविक पहुँच छ, तर विश्वव्यापी गतिशीलताको माथिल्लो आधा भागमा कहिल्यै होइन। तपाईंको विकल्प भनेको सबै थोक छाडेर, बलियो राहदानी भएको मुलुकमा बसाइँ सर्ने, वर्षौँसम्म त्यसको अर्थतन्त्रमा योगदान गर्ने र अन्ततः नागरिकता लिने हो। तर त्यतिबेलासम्म भ्लगिङको सपना सायद किनारा लागिसकेको हुन्छ। त्यो घर्षण र सङ्घर्षको कल्पना गर्नुहोस्।
भिसा भाग १
अधिकांश पश्चिमी दूतावास तथा वाणिज्य दूतावासमा मैले देखेको एउटा नैतिक दोहोरो मापदण्ड के हो भने, भिसा अन्तर्वार्ताका बेला आवेदकलाई कुनै गोपनीयता दिइँदैन; अरू पचास जना आवेदकका अगाडि नै हाम्रो आर्थिक अवस्था र व्यक्तिगत जीवनबारे प्रश्न सोधिन्छ। के यस्तै कुरा कुनै पश्चिमालीले स्विकार्थ्यो र? पक्कै पनि स्विकार्दैनथ्यो; उनीहरूका लागि त अधिकांश भिसा "ई-भिसा" वा "अराइभलमै भिसा" हुन्छन्। गरिब मुलुकमा जन्मिनुपरेको हाम्रो "दुर्भाग्य"ले गोपनीयता, मर्यादा र यात्राको हाम्रो अधिकार स्वतः खोसिएझैँ लाग्छ। भिसा अस्वीकृत भएपछि त सूचना र फिर्ताको हाम्रो अधिकारसमेत हुँदैन। भिसा आवेदनको खर्च कहिलेकाहीँ केही महिनाको तलबभन्दा बढी हुन्छ!
नैतिक आक्रोश र न्युरोसाइन्स
छोटकरीमा, सामाजिक सञ्जालले हाम्रो स्वाभाविक आक्रोशको आगोमा घिउ थप्छ, र समाजभन्दा व्यक्तिलाई बढी फाइदा पुर्याउने प्रवृत्ति राख्छ। उनको तर्क छ कि प्रविधिले विचार व्यक्त गर्न एक क्लिक जत्तिकै सहज बनाएको छ, र त्यसैबीच हामीलाई जोसँग रिसाएका हुन्छौं ती मानिसबाट टाढा पनि पार्छ। वास्तविक जीवनभन्दा अनलाइनमा आक्रोश पोख्न धेरै सजिलो छ, र सामाजिक सञ्जालका ध्यान खिच्ने एल्गोरिदमले यो असरलाई अझ बढाउँछन्।
Moral outrage and neuroscience
When social media makes outrage this easy, our tolerance for displeasing information dwindles, and so does our threshold for outrage. We become easily triggered by merely disagreeable content and mistake it for something morally atrocious. Repeating this cycle, she argues, forms a habit of shaming people. The strange part is that we may not even feel outraged while doing so; her proposed mechanism is that repeated exposure dulls the empathetic distress we would normally feel when shaming or punishing someone in real life. If that holds, then unaware of it, we can slip into a vicious cycle.