गरुड पुराणमा पृथ्वी–सूर्य दूरी र ध्यानजन्य ‘अतिचेतना’ (सङ्क्षिप्त)

एक चर्चित डाक्टरले लोकप्रिय टक–सोमा दुई ठूला दाबी गरे— गरुड पुराणले पृथ्वीदेखि सूर्यसम्मको दूरी गणना गरेको छ, र विज्ञानले प्राचीन ज्ञानलाई पुष्टि गर्छ; उदाहरणका लागि, ध्यान गर्ने भिक्षुहरूले निद्रामा झैँ मस्तिष्कको तरंग समतल पार्छन्, समय रोक्छन्, हावामै उड्छन् रे। शास्त्र र विज्ञान दुवै बुझेको दाबी गर्ने मान्छेबाट आएका ठूला कुरा। त जाँचौँ त, एक–एक गरेर। ‘सन्देहकारी’ को अर्थ यही हो— पहिले शंका, अनि पत्ता लगाउने।

दाबी १: गरुड पुराणले पृथ्वी–सूर्य दूरी नापेको

पहिलो समस्या— किताबै गलत। गरुड पुराण त मृत्यु–संस्कारमा पढिन्छ; यसले उल्लेख गर्ने एकमात्र दूरी आत्माले मृत्युलोक (यमलोक) पुग्ने बाटो हो— छयासी हजार योजन। सूर्यको कुनै कुरै छैन। मानिसहरूले उद्धृत गर्ने ‘सूर्य’वाला हरफ त हनुमान चालीसाको हो— झन्डै सन् १६०० मा लेखिएको भक्ति–कविता, बल्ल ४०० वर्ष पुरानो, अनि संस्कृतमा होइन, अवधी बोलीमा। त्यसैले दाबी पहिलो खुड्किलामै ढल्छ— किताब पनि गलत, अनि आधुनिक।

अब त्यो प्रसिद्ध गणित। इन्टरनेटका समर्थकहरू ‘युग सहस्र योजन’ लाई गुणन गर्छन्— १२,००० (एक युगका वर्ष) × १,००० (सहस्र) × १२.८ कि.मि. (एक योजन) = १५ करोड ३६ लाख कि.मि.। वास्तविक औसत दूरी १४ करोड ९६ लाख कि.मि.। नजिकै देखिन्छ, तर त्यो ‘नजिक’ पनि ४० लाख कि.मि.ले फरक छ। यो खाडल कल्पना गर्न, ३१४ वटा पृथ्वी एउटैमाथि अर्को राखेर हेर्नुहोस्। यो आँकडाले पठाएको यान सूर्य नाघेर सिधै उड्छ।

तर चुक्नु नै सबैभन्दा ठूलो कुरा होइन। युग त समयको एकाइ हो, दूरीको होइन। समयलाई दूरीले गुणन गरेर दूरी आउँदैन— उत्तर नै निरर्थक हुन्छ। ‘मिल्ने’ पनि किन भने मिल्ने एकाइ नै रोजियो। अनि युग कति लामो हुन्छ भन्नेमा शास्त्रहरू आफैँ एकमत छैनन्— सबैभन्दा पुराना वैदिक ग्रन्थअनुसार एक युग ५ वर्ष, जसले ६४,००० कि.मि. दिन्छ: सूर्य आँगनमै। केही शून्य थपे १५ अरब कि.मि.। उही सूत्र, मनपरेको उत्तर। सही उत्तर त पहिल्यै थाहा भए मात्र निस्कन्छ।

त्यसैले डाक्टर गलत छन्— आधुनिक विज्ञानले मात्र होइन, शास्त्रहरूकै आफ्नै तर्कले। यो प्राचीन ज्ञान होइन; अंकले सजाएको कल्पना–विलास हो।

दाबी २: भिक्षुहरूले मस्तिष्कको तरंग समतल पार्छन्, समय रोक्छन्, हावामा उड्छन्

दाबी छ— भिक्षुहरू निद्रामा झैँ ‘समतल’ हुन्छन्। ठीक उल्टो सत्य हो। २००४ को अध्ययनमा भिक्षुहरूको छिटो ‘ग्यामा’ तरंग बढ्यो— अग्लो, समतल होइन। साँच्चै समतल EEG (मस्तिष्क–तरंगको रेकर्ड) को अर्थ अस्पतालमा एउटै हुन्छ— मान्छे मृत वा गहिरो बेहोसीमा। ज्ञानप्राप्त होइन। अनि त्यो अध्ययनमा जम्मा ८ भिक्षु थिए, र साँचो संकेतलाई मांसपेशीको कोलाहलबाट छुट्याउन गाह्रो थियो— त्यसैले त्यो ‘वृद्धि’ पनि सतर्कतासाथ पढ्नुपर्छ।

ठूला र सफा अध्ययनहरूले बढीमा यति देखाउँछन्— ध्यानले एकाग्रतामा मद्दत गर्न सक्छ, जुन मस्तिष्क–स्क्यानबिनै अनुमान गर्न सकिन्थ्यो। यो सबैमा काम गर्छ कि, वा टिक्छ कि, थाहा छैन। त्यसैले ध्यानलाई रामवाण भनी बेच्नु बेइमानी हो। आफैँमा हानिरहित होला— तर गम्भीर डिप्रेसन भएकालाई औषधिको साटो ध्यान सिफारिस गरे, त्यो हानिको जिम्मा तपाईंकै थाप्लोमा आउँछ।

बाँकी कुरा? सुस्त श्वासले मुटुको धड्कन घटाउँछ— यो साँचो। तर प्रशिक्षित पौडीबाज र धावकले पनि त्यही गर्छन्; ध्यानको मात्र विशेषता होइन। ध्यानले समयको अनुभूति बदल्छ, समय आफैँ होइन। कम खाने कुरा बढाइचढाइ। अनि हावामा उड्ने? भन्डाफोर भइसक्यो— उच्च–गतिको क्यामेराले हरेकपटक जादूगरको चटक समातेको छ। उद्देश्य प्रायः बढी अनुयायी र दाता जुटाउनु हुन्छ।

त के सिक्यौँ?

ती सबै ठूला दाबीमध्ये ठ्याक्कै एउटा मात्र टिक्यो। हेर्नुहोस्, जाँच्न कति मिहिनेत लाग्यो— अनि बनाउन कति सजिलो थियो। सन्देहकारीको मर्म यही हो— पहिले शंका, अनि पत्ता लगाउने। अधिकारीले भन्यो भन्दैमा नपत्याउनुहोस्। कसरी त्यो निष्कर्षमा पुगे, सोध्नुहोस्; देखाउन लगाउनुहोस्; र त्यो प्रक्रिया कति बलियो वा कमजोर छ, हेर्नुहोस्। हरेक कुरामा प्रश्न गर्नुहोस्— अनि आफै गलत भए, सच्याउनुहोस्। इमानदार चिन्तन यही हो।

विस्तृत विवरण यहाँ पढ्न सक्नुहुन्छ